بهمن ماه

کانون آخر یا کانون دوم مطابق گاهشماری رومی تقریبا با ماه بهمن شمسی برابر است و به طور دقیق‌تر از 23 دی تا 23 بهمن را شامل می‌شود. امام رضا (ع) بر اساس ماه‌های رومی سفارش‌هایی را برای تغذیه و سلامت و نیز حفظ الصحه متذکر شده و خصوصیات هر ماه و تدبیر هر یک از آن‌ها را بیان داشته اند.

امام رضا (ع) در رساله ذهبیه ضمن توصیه کلی به مأمون در باره مزاج‌ها و زمان و مکان می‌فرماید: « إن قوة النفس تابعة لأمزجة الأبدان، وان الأمزجة تابعة للهواء، وتتغیر بحسب الهواء، فی الأمکنة... ». بدان که نیروی روح پیرو مزاج‌های مختلف بدن است و مزاج‌ها خود تابع هوا هستند و با تغییر هوا دچار دگرگونی می‌شوند و... (1)

امام رضا (ع) ضمن برشمردن خصوصیات ماه‌ها در باره ویژگی‌های بدن در ماه کانون دوم یا همان بهمن ماه می‌فرماید: واحد وثلاثون یوماً یقوى فیه غلبة بلغم ینبغی أن یتجرع فیه الماء بالریق، وینفع الاحساء فیه مثل البقول الحارة کالکرفس، والجرجیر، والکراث، وینفع فیه دخول الحمام، والتمریخ بدن الخیری وما ناسبه ویحذر فیه الحلو، وأکل السمک الطری واللبن ... »؛ (2)

مصرف سیر نیز هفته ای یکبار مفید است. مصرف خرما گاهی با شیر و تخم مرغ مناسب است و از سستی اواخر و نیمه دوم زمستان و اوایل بهار جلوگیری می‌کند

اولین نکته ای که امام رضا (ع) به آن اشاره می‌کنند آن است که در این ماه بلغم زیاد می‌شود. بلغم همان سیستم ایمنی بدن و از جنس آب و سرد و تر است که در طب سنتی با عنوان مزاج زمستانی از آن یاد می‌شود. از فصل زمستان، سن کودکی و پیری، فربهی، غذاهای تر و سرد خوردن(ماهی، ماست، و...) به عنوان عوامل افزایش بلغم نام می برند. از این رو برای این ماه مصرف موادی مثل: گوشت (شتر، گوسفند، کبوتر، سار، گنجشک)، ادویه جات (هل، دارچین، زنجبیل، زیره، زعفران، زنیان، سیر، موسیر،خردل) و سبزیجات (کرفس، نعناع، ریحان، جعفری، ترخون، مرزه، کلم، مارچوبه، نخود، گردوی هندی، قدومه شیرازی، کدو حلوایی، لیمو ترش و گندم) مفید است.

از جمله توصیه های امام رضا(ع) در رساله ذهبیه درباره این ماه، مصرف کمی آب گرم در صبح به صورت ناشتا است که توصیه می‌کنند بهتر است این آب گرم را یک مرتبه سر کشید.

سفارش دیگر امام رضا (ع) خوردن حبوبات گرم، کرفس، ترتیزک، سیر، پیاز کوهی و استحمام خوب است که همانطور که اشاره کردیم باعث کاهش بلغم می‌شود.

رفتن به حمام هم از این نظر که با تعریق بدن بلغم دفع می‌شود مورد سفارش امام رضا (ع) بوده است.

توصیه دیگر امام رضا (ع) برای این ماه ماساژ و روغن مالی بدن با استفاده از روغن‌های گرم مانند روغن خیری (شب بو) و روغن‌های مشابه است که طبیعت گرم دارند. در همین زمینه امام رضا (ع) می‌فرماید: ادهنوا بالبنفسج فانه بارد فی الصیف و حار فی الشتاء؛ با روغن بنفشه خود را خوشبو کنید زیرا در تابستان سرد و در زمستان گرم است.(3)

و آخرین توصیه امام رضا(ع) در رساله ذهبیه برای این ماه پرهیز از مصرف شیرینی‌ها، ماهی تازه و ماست است که مصرف همه این‌ها باعث افزایش سردی و بلغم است و مایه بیماری در بدن است.